ماهیت روزه در اسلام

 

نوشته شده توسط:طرح و برنامه رادیو قرآن

 

 

 

ماهیت روزه در اسلام

روزه، عملی عبادی است كه خداوند آنرا به همه ادیان ابراهیمی قبل از اسلام و بعد از اسلام نیز نازل نمود. ازاین رو با پرداختن به ماهیت و شرایط عمیق روزه می‌توان به هدف خداوند از روزه و جایگاه آن و سپس وظیفه اصلی روزه دارای پی برد.

تاریخ روزه، برای اولین بار در اسلام به سال 6 ه.ق می‌رسد، زمانی كه پیامبر صلی‌الله علیه و آْله و سلم پس از صلح حدیبیه، راهی مدینه شدند، ایشان در مدینه اعمال ماه رمضان و سپس شوال را بجا آوردند. اسلام جایگاه خاصی برای روزه قائل می‌باشد، تا آنجا كه در حدیثی از پیامبر صلی‌الله علیه و آْله و سلم یكی از ستون‌های محكمی كه اسلام برآن استوار گردیده را، روزه‌داری در ماه رمضان می‌شمردند. و در جایی دیگر یكی از سه ساحت بهره‌برداری از اسلام را روزه می‌دانند.

روزه گرفتن تنها متعلق به دین اسلام نمی‌باشد، در قرآن كریم آمده: « ... روزه بر شما واجب شده، همانطور كه بر اقوام قبل از شما واجب شده بود.» طبق این آیه روشن می‌شود كه روزه در همه ادیان پیشین وجود داشته. خداوند برای شفاف نمودن بیشتر این موضوع به ذكر نمونه‌ای از آن در قرآن می‌پردازد، قرآن كریم به جریان تولد حضرت عیسی اشاره نموده و خطاب به حضرت مریم می‌فرماید: « .... اگر كسی از آدمیان را دیدی، بگو برای خدا روزه نذر كرده‌ام.» البته روزه ایشان مستحبی بود كه به واسطه نذر واجب می‌گشت اما از دیگر سو، پیام دیگر آیه عنایت خاصی است كه خداوند به روزه دارد و آنرا به افراد برگزیده خود سفارش می‌نمایند.

تعریف روزه:

روزه از جمله اعمال عبادی است كه خداوند به آن امر فرموده است كه در آن، انسان در طول مدت معین و ساعات خاصی از شبانه روز، از خوردن و آشامیدن و ... در برخی موارد، حتی صحبت كردن دست می‌كشد.

روزه در گام اول عبارت است از حفظ شكم و شهوت از خوردن و آشامیدن و بهره گیری از غریزه جنسی و رعایت آداب ظاهری كه در توضیح المسائل‌ها بیان شده.

در گام بعد حفظ زبان، گوش، چشم، دست و پا و سایر اعضا و جوارح از گناهان را دربر می‌گیرد كه در صورت عدم رعایت آنها، روزه باطل می‌گردد. اما همه اینها بهانه‌ای است تا انسان بیشتر به نفس خود توجه پیدا كند.

هدف نهایی روزه، رسیدن به این مرحله است كه آن روزه قلب از هموم دنیوی و افكار پست و نگهداری او از ماسوی الله می‌باشد.

علی علیه‌السلام می‌فرماید: «روزه دل با ارزش‌تر از روزه زبان و روزه زبان، باارزش‌تر از روزه شكم است.»

شرایط روزه:

همانطور كه بیان گردید، روزه دست كشیدن و خودداری از خوردن و آشامیدن است البته، آسان‌ترین چیزی كه خداوند بر روزه‌دار واجب نموده، همین امر می‌باشد.

این حداقل كار، نیز تاثیرات خاص خود را در انسان می‌گذارد، در حدیثی از معصوم علیه‌السلام آمده: «با گرسنگی، مجاری شیطان را تنگ نمایید، كه او مانند خون در بدن انسان جاری است.» در همین راستا، پیامبر صلی‌الله علیه و آْله و سلم می‌فرماید: « كسی كه شكم خود را گرسنه نگه دارد، اندیشه‌اش تربیت می‌شود.» ایشان همچنین می‌فرمایند: «با تشنگی و گرسنگی با نفس‌هایتان مبارزه كنید، همانا پاداش این كار همانند پاداش مبارزه در راه خداست و عملی دوست داشتنی‌تر از گرسنگی و تشنگی نزد خدا نیست.» ایشان همچنین فرمودند: «گرسنگی بكشید و بر بدن‌هایتان سخت بگیرید، شاید دل‌هایتان خداوند متعال را ببیند.» «برترین شما روز قیامت، نزد خدا، كسی است كه گرسنگی بیشتری كشیده باشد و در خداوند متعال تكفر بیشتری نموده باشد.»

خداوند متعال به روحیه و طبیعت بشر توجه داشته و روزه را بر اساس آن برای بشر مقرر نموده است. احكامی هم برای روزه قرار داده تا اشخاصی نظیر مسافر و بیمار، تحت فشار قرار نگیرند و بتوانند عوض آن را با فضای روزه و یا اطعام به مساكین جبران نمایند.

با همه اوصافی كه به عمل آمده، روزه تنها خودداری از خوردن و آشامیدن نیست، بلكه طبق احادیث، «باید گوش، چشم، زبان، فرج و شكمت نیز روزه بگیرند. دست و پایت را نگه دار و بسیار سكوت كن مگر از خیر. با نوكرت رفق و مدارا نما. هنگام روزه باید گوش و چشم تو نیز از حرام و زشتی روزه بگیرند. از جدال و آزار رساندن به نوكر خودداری كن و وقار روزه را داشته باش. روزی كه روزه هستی با روزی كه روزه نیستی باید باهم فرق داشته باشند.»

آنچه از احادیث برمی‌آید این است كه روزه آدابی دارد كه در تحمل گرسنگی محدود نمی‌شود و خداوند اهداف بلندی را در آن قرار داده، به همین خاطر، پیامبر صلی‌الله علیه و آْله و سلم فرمودند: « .... چه بسیار روزه‌دارانی كه سودشان از روزه، تنها گرسنگی و تشنگی است.»

همه آداب و اعمالی كه در ماه مبارك رمضان مورد توجه می‌باشد فلسفه‌ای دارد. تا آنجا كه یكی از سخنرانی‌های پیامبر اعظم صلی‌الله علیه و آْله و سلم به تبیین این مقوله و اهمیت ماه مبارك رمضان اختصاص یافته است. در بخشی از این سخنان چنین آمده: « ... با تشنگی و گرسنگی خود در آن، گرسنگی روز قیامت را به یاد آورید. به فقیران خود صدقه بدهید، بزرگان خود را احترام كنید، كوچكترها را مورد رحمت خود قرار دهید و صله رحم را بجا آورید. زبان‌های خود را حفظ كرده. دیدگان خود را از آنچه نگاه به آن حلال نیست و گوش‌های خود را از آنچه گوش دادن به آن حلال نیست، نگه دارید. با یتیمان مردم مهربانی كنید تا با یتیمان شما مهربانی شود. به درگاه خداوند از گناهان خود توبه كنید. هنگام نماز دستهایتان را با دعا به طرف او بلند كنید، زیرا این وقت، بهترین اوقات است و خداوند در آن هنگام با نظر رحمت به بندگانش نگاه كرده و هنگامی كه از بخواهد و با او مناجات نمایند، جواب آنان را می‌دهد. و اگر او را صدا بزنند، به آنان لبیك می‌گوید و اگر دعا كنند، دعایشان را مستجاب می‌كند.

از دیگر اعمالی كه پیامبر صلی‌الله علیه و آْله و سلم به آن اشاره نمودند شامل موارد زیر می‌باشد:

استغفار، سجده و عبادت زیاد، افطاری دادن، اصلاح اخلاق، آسان گرفتن بر زیردستان، تكریم ایتام، خواندن نمازهای مستحبی، عمل به واجبات، ختم صلوات فراوان، تلاوت قرآن، دعا. در راستای اعمال مذكور كارهایی هم وجود دارد كه روزه‌دار را از انجام آن نهی می‌نمایند. كارهایی كه هم روزه و هم وضو را باطل می‌سازد، شامل: دروغ، غیبت، سخن چینی، نگاه شهوت انگیز، سوگند ناروا و دروغ.

پیامبر صلی‌الله علیه و آْله و سلم فرمودند: روزه سپری است، در برابر عذاب خدا، تا آن گاه كه روزه دار آن را به وسیله دروغ یا غیبت پاره نكند.

از دیگر شرایط روزه، رعایت اخلاق روزه‌داری است. در این راستا، حدیثی از پیامبر صلی‌الله علیه و آْله و سلم زینت‌بخش می‌باشد، ایشان فرمودند: «كسی كه روزه گرفت، آن روز، نادانی و سبك سری نورزد و اگر كسی در مورد او نادانی كرد، نه به او ناسزا گوید و نه بدرفتار كند، بلكه باید بگوید: من روزه دارم و زبان به زشتی باز نخواهم كرد.»

از جمله شرایط روزه «سكوت» می‌باشد. پیامبر صلی‌الله علیه و آْله و سلم فرمودند: «سكوت روزه دار، ستایش خداست.» و ثمره بزرگ سكوت، تذكر می‌باشد. كه حكمت را به ارمغان می‌آورد.

در سوره مریم به صورت شفاهی به مقوله سكوت در روزه پرداخته . در این سوره به حضرت مریم وحی می‌شود: بگو برای خدا روزه نذر كرده‌ام، پس امروز با بشری سخن نمی‌گویم. در این راستا حدیثی از امام صادق علیه‌السلام مقوم بحث است. ایشان روزه‌دار را حتی از مجادله و سوگند راست منع می‌نماید.

همه شرایطی كه در مورد روزه ذكر گردید، باید در ظرف زمانی خاص واقع گردد، زیرا تنها ماه مبارك رمضان است كه ماه برگزیده خداست تا مسلمانان ابتدا تا انتهای آن روزه بگیرند. هیچ كس، حق ندارد بدون دلیل موجه شرعی، روزه این روزها را ترك نماید. آنچه ارزش روزه را مضاعف می‌نماید، واقع شدن آن در ماه مبارك رمضان است، ماهی كه قرآن در آن نازل شده و پیامبر صلی‌الله علیه و آْله و سلم در این ماه شروع به تنزیل قرآن نموده.

پس از همه آنچه ذكر گردید، شخص روزه دار، باید شرایط روحی خود را برای روزه گرفتن آماده سازد. امام صادق علیه‌السلام فرمود: « موقعی كه روزه می‌گیری، خود را به آخرت، نزدیك ببین و با خضوع و خشوع و شكستگی و خواری‌اش، مانند بنده‌ای كه از مولای خود ترسان است. دلت را از عیوب و باطنت را از حیله‌ها و منكرها پاك كن و از هرچه غیرخداست. بیزاری جوی، در روزه خود، تنها خدا را سرپرست خود بدان و آن گونه كه شایسته است از خداوندی كه بر همه غالب است بترس. در روزهایی كه روزه می‌گیری، روح و بدنت را به خدای متعال بده و قلب خود را برای محبت او و بدنت را برای عمل به دستوراتش و چیزهایی كه از تو خواسته ، آزاد گردان .... »

نتیجه روزه، معرفت به خداوند است و شكرگزاری از او بخاطر اینكه ما را هدایت نموده، كسانی كه به این مرحله برسند، مورد آمرزش خدا قرار گرفته به اجر عظیمی می‌رسند. ماه مبارك رمضان، بهترین فرصت برای كسب آمرزش خداوند است. پیامبر صلی‌الله علیه و آْله و سلم فرمود: «هركس ماه مبارك را از دست دهد و آمرزیده نشود، خدا او را نیامرزد.»

آثار روزه:

روزه، آثار ظاهری و باطنی فراوانی را در پی دارد. روزه در حداقل و اولین پیامد، به انسان سلامتی می‌دهد.

البته، این همه اهداف آن نمی‌باشد، هدف و اثر اصلی روزه در حدیثی قدسی به خوبی بیان شده؛ «نتیجه روزه كم خوری و كم گویی است كه حكمت را به ارمغان می‌آورد. حكمت نیز، معرفت و یقین را در پی دارد. وقتی بنده‌ای به یقین برسد، باكی ندارد كه چگونه روزگار را سپری كند در سختی یا آسایش و این مقام خوشنودهاست.

هركس طبق خشنودی من رفتار كند، سه خصلت به او می‌دهم: شكری كه نادانی همراه آن نباشد، یادی كه فراموشی نداشته باشد و دوستی‌ای كه دوستی مرا به دوستی آفریدگانم ترجیح ندهد. هنگامی كه او مرا دوست داشت. من هم او را دوست خواهم داشت؛ دوستی او را در دل بندگانم انداخته و چشم قلب او را به عظمت جلالم می‌گشایم و علم آفریدگانم را از او پنهان نمی‌دارم؛ در تاریكی شب و روشنایی روز با او مناجات می‌كنم... »

در پایان انسانی كه به حقایق روزه دست یافته، به قرب و معرفت الهی نایل می‌شود و خدا هیچ مانعی بین او و خود قرار نمی‌دهد كه این مقام دوستان خداوند است.

كاربرد روزه در قوانین اجتماعی:

روزه وسیله‌ای برای تنبیه و تهذیب نفس است از این رو، خداوند آن را برای بهبود عمیق روابط اجتماعی دایر نموده، در قرآن به كاربرد روزه درد و مورد قصاص و كفاره می‌پردازد.

الف- قصاص: از جمله كاربردهای مهم و جالب روزه در شرع اسلام قصاص می‌باشد. خداوند می‌فرماید: «... در قصاص نفس غیرعمد مسلمان، كسی كه مال برای دیه ندارد، دو ماه پیاپی ، روزه بگیرد كه بخشایشی است از ناحیه خداوند.» با این آیه، دو ماه روزه، بر شخصی بی‌بضاعت كه توانایی پرداخت دیه را ندارد واجب می‌شود.

ب- كفاره: از دیگر كاربردهای روزه در فقه اسلامی در مقوله كفاره می‌باشد، كفاره به معنای پوشاندن و عبارت است از عملی كه به گونه‌ای، زشتی معصیتی را بپوشاند. كفاره چیزی است كه گناه را بپوشاند.

ج- قسم: خدا قسم‌هایی را كه منجر به بستن پیمان می‌شود، مواخذه نموده و كفاره ای برای آن تعیین می‌نماید. در مورد كسی هم كه استطاعت مالی ندارد، سه روز روزه را در نظر می‌گیرد. تا با این كار، عمل به سوگندها را محكم نماید.

مورد دیگری كه قرآن از روزه به عنوان كفاره، اشاره می‌نماید آیه 59 مائده می‌باشد برای كسی كه در حال احرام شكار كند، در حالی كه استطاعت ندارد. «به جای اطعام هر مسكین، یك روز، روزه بگیرد تا كیفر نافرمانی را بچشد.» این گونه خداوند، تنبیه لازم را اجرا می‌نماید.

پی نوشت:

1- ابن هشام، سیره النبی، ج 3، مكتبه علی صبیح و اولاده، 1383 ه.ق، ص774

2- علی كرمی فریدنی، برگردانی تازه از نهج الفصاحه، چاپ اول، قم، انتشارات حلم، 1384 ش، ص 202

3- همان، ص 225

4- بقره، 183

5- مریم26

6- بقره، 185- بقره، 187

7- ره توشه راهیان نور ، شماره 56، روزه و رمضان المبارك، صادق گلزاده، ص 27

8- همان

9-همان، ص 28

10-آمدی، غررالحكم و دررالحكم، حدیث 3363

11-میرزا جواد آقا ملكی تبریزی، المراقبات، ابراهیم محدث، چاپ اول، بی جا، نشر اخلاق، 1375، ص 209

12-همان، ص 216

13-نهج الفصاحه، ص 196

14-المراقبات، ص 194

15-همان

16-بقره، 187

17-بقره، 185 و 184

18-المراقبات، صص 200و 209و 196

19-نهج الفصاحه، ص 316، 315، 101

20-المراقبات، ص212

21-همان، صص 214، 213، 212

22-نهج الفصاحه، صص 355، 281

23-همان، صص 359، 358

24-همان، ص359

25-همان، صص 557، 354

26-المراقبات، ص 194 (به نقل از حدیث پیامبر)

27-المراقبات، ص 194 (به نقل از حدیث پیامبر)

28-مریم، 26

29-المراقبات، ص200

30-بقره، 185

31-همان

32-سیره ابن هشام، ج 1، ص 157

33-المراقبات، ص 199

34-بقره، 185

35-احزاب، 35- نهج الفصاحه، ص 557

36-المراقبات، ص 215

37-نهج الفصاحه، ص 355

38-المراقبات، صص 195، 194

39-همان، ص 195

40-علامه طباطبایی، نفسیرالمیزان، ج 5، سیدمحمدباقر موسوی همدانی، قم، دفترانتشارات اسلامی، بی تا، ص 59

41-نساء، 92

42-تفسیرالمیزان، ج5، ص 61

43-همان، ج 6، ص 164

44-مائده، 59

45-مائده 95

 

 

 

 

 

 



mocna przedtreningówka
پنجشنبه 1 اسفند 1398 03:25 ق.ظ
Hi, all is going sound here and ofcourse every one is sharing
information, that's genuinely fine, keep up writing.
ranking odżywek do rzęs
پنجشنبه 1 اسفند 1398 03:11 ق.ظ
Hi, of course this post is truly nice and I have
learned lot of things from it concerning blogging. thanks.
odżywki przedtreningowe
چهارشنبه 30 بهمن 1398 09:51 ب.ظ
I think that what you published made a great deal of sense.
However, what about this? what if you were to write a awesome headline?
I ain't suggesting your information isn't solid, however suppose you added a headline that
grabbed folk's attention? I mean وبلاگ اختصاصی طرح و برنامه رادیو قرآن - ماهیت روزه در اسلام is kinda
plain. You ought to glance at Yahoo's home page and watch how they create news titles to get people interested.

You might try adding a video or a related pic or two
to get readers interested about everything've written. In my opinion, it
could make your posts a little bit more interesting.
poker gila
دوشنبه 28 بهمن 1398 09:24 ق.ظ
In fact, I would not be surprised if people hone their poker playing skills playing
those casual hold 'em games. On the same level, one finds a covered deck with plenty
of rockers and a gas grill. An air-tight consists of two halves that snap-together around a coin to form a snug,
air-tight fit. Do not look at poker as a way to escape from your problems, because if you are running from your problems you will only find them
magnified at the POKER TABLE.
entaplay thailand
یکشنبه 27 بهمن 1398 09:50 ب.ظ
Sweet blog! I found it while searching on Yahoo News. Do you
have any suggestions on how to get listed in Yahoo News?
I've been trying for a while but I never seem to get there!
Appreciate it
poker Idn 24 jam
یکشنبه 27 بهمن 1398 04:05 ب.ظ
Playing out of turn is one of the most annoying things a player can do.
Smaller limit players usually buy into the $5+$1 Sit N Go tournaments.
Typically, online poker rooms generate the bulk of their revenue via four
methods. Anyone who opens an account receives a small sum
of play money he or she can use at the play money tables.
Lawrence
یکشنبه 27 بهمن 1398 10:23 ق.ظ
Each ticket is $10 and has a 1 in 19 chance of being selected.
The application should be error-free, meaning to say the application should be filled completely without making mistakes.

On successful install, the program will update you about the illegitimate access on your devices
and you can stop them immediately.
www.jjc58.com
شنبه 26 بهمن 1398 06:43 ب.ظ
Very descriptive blog, I loved that bit.
Will there be a part 2?
เลเซอร์ขน
سه شنبه 22 بهمن 1398 02:00 ب.ظ
Hey There. I found your blog using msn. That is a really smartly written article.

I will make sure to bookmark it and return to learn extra of
your useful info. Thanks for the post. I'll definitely comeback.
bandar judi terpercaya
دوشنبه 21 بهمن 1398 03:28 ق.ظ
I am pleased that I observed this blog, precisely the right info
that I was searching for!
dating website and app
شنبه 19 بهمن 1398 07:16 ب.ظ
best dating sites in atlanta georgia
http://s611.sorellaacqua.it/sitemap.xml
best dating sites in atlanta georgia
dating website and app
การตั้งราคาสินค้า
شنبه 19 بهمن 1398 07:42 ق.ظ
Hi, i think that i saw you visited my site thus i got here to go back the prefer?.I am trying
to find things to improve my web site!I guess its good enough to make use of
a few of your concepts!!
free online vpn
جمعه 18 بهمن 1398 01:01 ب.ظ
onlinevpnapp.com
http://privatevpnformac.com/
onlinevpnapp.com
free online vpn
gay dating thailand
پنجشنبه 17 بهمن 1398 08:16 ب.ظ
gay dating thailand
http://rcan.cogeservendite.it/sitemap.xml
gay dating thailand
gay dating thailand
mattress factory tennessee
پنجشنبه 17 بهمن 1398 05:21 ق.ظ
You have made some decent points there. I checked on the net for more information about the issue and found most people will go along with your views on this web site.
vpn for mac
چهارشنبه 16 بهمن 1398 12:24 ق.ظ
vpn for mac
http://onlinevpnapp.com/
vpn for mac
vpn for mac
แผนการตลาด
سه شنبه 15 بهمن 1398 11:19 ق.ظ
Hi, i think that i noticed you visited my blog so i got here to go back
the want?.I am trying to find things to improve my website!I guess its good
enough to use a few of your ideas!!
Team building activities
یکشنبه 13 بهمن 1398 01:31 ب.ظ
Do you have a spam problem on this website; I also am a blogger, and I was curious
about your situation; many of us have created some nice methods and we are looking
to trade techniques with other folks, why not shoot me an e-mail
if interested.
Micro soldering Repair & Replacement
یکشنبه 13 بهمن 1398 12:09 ب.ظ
Hello! Someone in my Facebook group shared this website with
us so I came to check it out. I'm definitely enjoying the information. I'm book-marking
and will be tweeting this to my followers! Wonderful blog and outstanding design and style.
Kimber
شنبه 12 بهمن 1398 06:56 ق.ظ
jungle scout competitors

What's up, constantly i used to check blog
posts here in the early hours in the daylight, because i love to gain knowledge of more and more.
amazon fba
جمعه 11 بهمن 1398 02:16 ب.ظ
I will immediately clutch your rss as I can't to find your e-mail subscription link or newsletter service.
Do you've any? Please permit me realize in order that I could subscribe.

Thanks.
kite school sri lanka
پنجشنبه 10 بهمن 1398 08:53 ب.ظ
Your mode of explaining everything in this article is
actually pleasant, all be able to simply know it, Thanks a lot.
regina royal jelly 90 capsules
چهارشنبه 9 بهمن 1398 01:13 ق.ظ
Pretty section of content. I just stumbled upon your
weblog and in accession capital to assert that I acquire in fact enjoyed account your
blog posts. Anyway I'll be subscribing to your augment and even I achievement you access consistently
quickly.
ตัวแทนจำหน่าย
دوشنبه 7 بهمن 1398 11:31 ب.ظ
Hurrah! At last I got a blog from where I be capable of genuinely
get helpful data regarding my study and knowledge.
ขายของออนไลน์
دوشنبه 7 بهمن 1398 04:31 ب.ظ
My brother suggested I might like this blog. He was once totally right.
This publish actually made my day. You cann't
believe just how so much time I had spent for this
information! Thanks!
lafargeholcim merger
یکشنبه 6 بهمن 1398 01:47 ق.ظ
Hiya very cool blog!! Man .. Beautiful .. Superb ..
I'll bookmark your site and take the feeds also?
I am happy to find a lot of useful information right here in the submit,
we want develop extra strategies on this regard, thanks
for sharing. . . . . .
he thong phun suong
شنبه 5 بهمن 1398 10:09 ب.ظ
Please let me know if you're looking for a article writer for your weblog.

You have some really good posts and I feel I would
be a good asset. If you ever want to take some of the load off, I'd absolutely love
to write some material for your blog in exchange for a link back to
mine. Please shoot me an e-mail if interested.
Thanks!
토토사이트솔루션
شنبه 5 بهمن 1398 10:06 ب.ظ
Wow, this paragraph is good, my sister is analyzing these kinds of things, so I am
going to convey her.
https://www.youtube.com/watch?v=cRXu4fS32Yk&t=354s
شنبه 5 بهمن 1398 07:48 ق.ظ
Wonderful post! We are linking to this particularly great article on our website.
Keep up the good writing.
https://www.youtube.com/watch?v=dRnto7T2J-Q
شنبه 5 بهمن 1398 07:41 ق.ظ
Amazing issues here. I'm very happy to peer your post.
Thank you so much and I am looking ahead to touch you. Will you please drop me a mail?
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30


 
ساخت وبلاگ در میهن بلاگ

شبکه اجتماعی فارسی کلوب | اخبار کامپیوتر، فناوری اطلاعات و سلامتی مجله علم و فن | ساخت وبلاگ صوتی صدالاگ | سوال و جواب و پاسخ | رسانه فروردین، تبلیغات اینترنتی، رپرتاژ، بنر، سئو