تبلیغات
وبلاگ اختصاصی طرح و برنامه رادیو قرآن - ماهیت روزه در اسلام

ماهیت روزه در اسلام

 

نوشته شده توسط:طرح و برنامه رادیو قرآن

 

 

 

ماهیت روزه در اسلام

روزه، عملی عبادی است كه خداوند آنرا به همه ادیان ابراهیمی قبل از اسلام و بعد از اسلام نیز نازل نمود. ازاین رو با پرداختن به ماهیت و شرایط عمیق روزه می‌توان به هدف خداوند از روزه و جایگاه آن و سپس وظیفه اصلی روزه دارای پی برد.

تاریخ روزه، برای اولین بار در اسلام به سال 6 ه.ق می‌رسد، زمانی كه پیامبر صلی‌الله علیه و آْله و سلم پس از صلح حدیبیه، راهی مدینه شدند، ایشان در مدینه اعمال ماه رمضان و سپس شوال را بجا آوردند. اسلام جایگاه خاصی برای روزه قائل می‌باشد، تا آنجا كه در حدیثی از پیامبر صلی‌الله علیه و آْله و سلم یكی از ستون‌های محكمی كه اسلام برآن استوار گردیده را، روزه‌داری در ماه رمضان می‌شمردند. و در جایی دیگر یكی از سه ساحت بهره‌برداری از اسلام را روزه می‌دانند.

روزه گرفتن تنها متعلق به دین اسلام نمی‌باشد، در قرآن كریم آمده: « ... روزه بر شما واجب شده، همانطور كه بر اقوام قبل از شما واجب شده بود.» طبق این آیه روشن می‌شود كه روزه در همه ادیان پیشین وجود داشته. خداوند برای شفاف نمودن بیشتر این موضوع به ذكر نمونه‌ای از آن در قرآن می‌پردازد، قرآن كریم به جریان تولد حضرت عیسی اشاره نموده و خطاب به حضرت مریم می‌فرماید: « .... اگر كسی از آدمیان را دیدی، بگو برای خدا روزه نذر كرده‌ام.» البته روزه ایشان مستحبی بود كه به واسطه نذر واجب می‌گشت اما از دیگر سو، پیام دیگر آیه عنایت خاصی است كه خداوند به روزه دارد و آنرا به افراد برگزیده خود سفارش می‌نمایند.

تعریف روزه:

روزه از جمله اعمال عبادی است كه خداوند به آن امر فرموده است كه در آن، انسان در طول مدت معین و ساعات خاصی از شبانه روز، از خوردن و آشامیدن و ... در برخی موارد، حتی صحبت كردن دست می‌كشد.

روزه در گام اول عبارت است از حفظ شكم و شهوت از خوردن و آشامیدن و بهره گیری از غریزه جنسی و رعایت آداب ظاهری كه در توضیح المسائل‌ها بیان شده.

در گام بعد حفظ زبان، گوش، چشم، دست و پا و سایر اعضا و جوارح از گناهان را دربر می‌گیرد كه در صورت عدم رعایت آنها، روزه باطل می‌گردد. اما همه اینها بهانه‌ای است تا انسان بیشتر به نفس خود توجه پیدا كند.

هدف نهایی روزه، رسیدن به این مرحله است كه آن روزه قلب از هموم دنیوی و افكار پست و نگهداری او از ماسوی الله می‌باشد.

علی علیه‌السلام می‌فرماید: «روزه دل با ارزش‌تر از روزه زبان و روزه زبان، باارزش‌تر از روزه شكم است.»

شرایط روزه:

همانطور كه بیان گردید، روزه دست كشیدن و خودداری از خوردن و آشامیدن است البته، آسان‌ترین چیزی كه خداوند بر روزه‌دار واجب نموده، همین امر می‌باشد.

این حداقل كار، نیز تاثیرات خاص خود را در انسان می‌گذارد، در حدیثی از معصوم علیه‌السلام آمده: «با گرسنگی، مجاری شیطان را تنگ نمایید، كه او مانند خون در بدن انسان جاری است.» در همین راستا، پیامبر صلی‌الله علیه و آْله و سلم می‌فرماید: « كسی كه شكم خود را گرسنه نگه دارد، اندیشه‌اش تربیت می‌شود.» ایشان همچنین می‌فرمایند: «با تشنگی و گرسنگی با نفس‌هایتان مبارزه كنید، همانا پاداش این كار همانند پاداش مبارزه در راه خداست و عملی دوست داشتنی‌تر از گرسنگی و تشنگی نزد خدا نیست.» ایشان همچنین فرمودند: «گرسنگی بكشید و بر بدن‌هایتان سخت بگیرید، شاید دل‌هایتان خداوند متعال را ببیند.» «برترین شما روز قیامت، نزد خدا، كسی است كه گرسنگی بیشتری كشیده باشد و در خداوند متعال تكفر بیشتری نموده باشد.»

خداوند متعال به روحیه و طبیعت بشر توجه داشته و روزه را بر اساس آن برای بشر مقرر نموده است. احكامی هم برای روزه قرار داده تا اشخاصی نظیر مسافر و بیمار، تحت فشار قرار نگیرند و بتوانند عوض آن را با فضای روزه و یا اطعام به مساكین جبران نمایند.

با همه اوصافی كه به عمل آمده، روزه تنها خودداری از خوردن و آشامیدن نیست، بلكه طبق احادیث، «باید گوش، چشم، زبان، فرج و شكمت نیز روزه بگیرند. دست و پایت را نگه دار و بسیار سكوت كن مگر از خیر. با نوكرت رفق و مدارا نما. هنگام روزه باید گوش و چشم تو نیز از حرام و زشتی روزه بگیرند. از جدال و آزار رساندن به نوكر خودداری كن و وقار روزه را داشته باش. روزی كه روزه هستی با روزی كه روزه نیستی باید باهم فرق داشته باشند.»

آنچه از احادیث برمی‌آید این است كه روزه آدابی دارد كه در تحمل گرسنگی محدود نمی‌شود و خداوند اهداف بلندی را در آن قرار داده، به همین خاطر، پیامبر صلی‌الله علیه و آْله و سلم فرمودند: « .... چه بسیار روزه‌دارانی كه سودشان از روزه، تنها گرسنگی و تشنگی است.»

همه آداب و اعمالی كه در ماه مبارك رمضان مورد توجه می‌باشد فلسفه‌ای دارد. تا آنجا كه یكی از سخنرانی‌های پیامبر اعظم صلی‌الله علیه و آْله و سلم به تبیین این مقوله و اهمیت ماه مبارك رمضان اختصاص یافته است. در بخشی از این سخنان چنین آمده: « ... با تشنگی و گرسنگی خود در آن، گرسنگی روز قیامت را به یاد آورید. به فقیران خود صدقه بدهید، بزرگان خود را احترام كنید، كوچكترها را مورد رحمت خود قرار دهید و صله رحم را بجا آورید. زبان‌های خود را حفظ كرده. دیدگان خود را از آنچه نگاه به آن حلال نیست و گوش‌های خود را از آنچه گوش دادن به آن حلال نیست، نگه دارید. با یتیمان مردم مهربانی كنید تا با یتیمان شما مهربانی شود. به درگاه خداوند از گناهان خود توبه كنید. هنگام نماز دستهایتان را با دعا به طرف او بلند كنید، زیرا این وقت، بهترین اوقات است و خداوند در آن هنگام با نظر رحمت به بندگانش نگاه كرده و هنگامی كه از بخواهد و با او مناجات نمایند، جواب آنان را می‌دهد. و اگر او را صدا بزنند، به آنان لبیك می‌گوید و اگر دعا كنند، دعایشان را مستجاب می‌كند.

از دیگر اعمالی كه پیامبر صلی‌الله علیه و آْله و سلم به آن اشاره نمودند شامل موارد زیر می‌باشد:

استغفار، سجده و عبادت زیاد، افطاری دادن، اصلاح اخلاق، آسان گرفتن بر زیردستان، تكریم ایتام، خواندن نمازهای مستحبی، عمل به واجبات، ختم صلوات فراوان، تلاوت قرآن، دعا. در راستای اعمال مذكور كارهایی هم وجود دارد كه روزه‌دار را از انجام آن نهی می‌نمایند. كارهایی كه هم روزه و هم وضو را باطل می‌سازد، شامل: دروغ، غیبت، سخن چینی، نگاه شهوت انگیز، سوگند ناروا و دروغ.

پیامبر صلی‌الله علیه و آْله و سلم فرمودند: روزه سپری است، در برابر عذاب خدا، تا آن گاه كه روزه دار آن را به وسیله دروغ یا غیبت پاره نكند.

از دیگر شرایط روزه، رعایت اخلاق روزه‌داری است. در این راستا، حدیثی از پیامبر صلی‌الله علیه و آْله و سلم زینت‌بخش می‌باشد، ایشان فرمودند: «كسی كه روزه گرفت، آن روز، نادانی و سبك سری نورزد و اگر كسی در مورد او نادانی كرد، نه به او ناسزا گوید و نه بدرفتار كند، بلكه باید بگوید: من روزه دارم و زبان به زشتی باز نخواهم كرد.»

از جمله شرایط روزه «سكوت» می‌باشد. پیامبر صلی‌الله علیه و آْله و سلم فرمودند: «سكوت روزه دار، ستایش خداست.» و ثمره بزرگ سكوت، تذكر می‌باشد. كه حكمت را به ارمغان می‌آورد.

در سوره مریم به صورت شفاهی به مقوله سكوت در روزه پرداخته . در این سوره به حضرت مریم وحی می‌شود: بگو برای خدا روزه نذر كرده‌ام، پس امروز با بشری سخن نمی‌گویم. در این راستا حدیثی از امام صادق علیه‌السلام مقوم بحث است. ایشان روزه‌دار را حتی از مجادله و سوگند راست منع می‌نماید.

همه شرایطی كه در مورد روزه ذكر گردید، باید در ظرف زمانی خاص واقع گردد، زیرا تنها ماه مبارك رمضان است كه ماه برگزیده خداست تا مسلمانان ابتدا تا انتهای آن روزه بگیرند. هیچ كس، حق ندارد بدون دلیل موجه شرعی، روزه این روزها را ترك نماید. آنچه ارزش روزه را مضاعف می‌نماید، واقع شدن آن در ماه مبارك رمضان است، ماهی كه قرآن در آن نازل شده و پیامبر صلی‌الله علیه و آْله و سلم در این ماه شروع به تنزیل قرآن نموده.

پس از همه آنچه ذكر گردید، شخص روزه دار، باید شرایط روحی خود را برای روزه گرفتن آماده سازد. امام صادق علیه‌السلام فرمود: « موقعی كه روزه می‌گیری، خود را به آخرت، نزدیك ببین و با خضوع و خشوع و شكستگی و خواری‌اش، مانند بنده‌ای كه از مولای خود ترسان است. دلت را از عیوب و باطنت را از حیله‌ها و منكرها پاك كن و از هرچه غیرخداست. بیزاری جوی، در روزه خود، تنها خدا را سرپرست خود بدان و آن گونه كه شایسته است از خداوندی كه بر همه غالب است بترس. در روزهایی كه روزه می‌گیری، روح و بدنت را به خدای متعال بده و قلب خود را برای محبت او و بدنت را برای عمل به دستوراتش و چیزهایی كه از تو خواسته ، آزاد گردان .... »

نتیجه روزه، معرفت به خداوند است و شكرگزاری از او بخاطر اینكه ما را هدایت نموده، كسانی كه به این مرحله برسند، مورد آمرزش خدا قرار گرفته به اجر عظیمی می‌رسند. ماه مبارك رمضان، بهترین فرصت برای كسب آمرزش خداوند است. پیامبر صلی‌الله علیه و آْله و سلم فرمود: «هركس ماه مبارك را از دست دهد و آمرزیده نشود، خدا او را نیامرزد.»

آثار روزه:

روزه، آثار ظاهری و باطنی فراوانی را در پی دارد. روزه در حداقل و اولین پیامد، به انسان سلامتی می‌دهد.

البته، این همه اهداف آن نمی‌باشد، هدف و اثر اصلی روزه در حدیثی قدسی به خوبی بیان شده؛ «نتیجه روزه كم خوری و كم گویی است كه حكمت را به ارمغان می‌آورد. حكمت نیز، معرفت و یقین را در پی دارد. وقتی بنده‌ای به یقین برسد، باكی ندارد كه چگونه روزگار را سپری كند در سختی یا آسایش و این مقام خوشنودهاست.

هركس طبق خشنودی من رفتار كند، سه خصلت به او می‌دهم: شكری كه نادانی همراه آن نباشد، یادی كه فراموشی نداشته باشد و دوستی‌ای كه دوستی مرا به دوستی آفریدگانم ترجیح ندهد. هنگامی كه او مرا دوست داشت. من هم او را دوست خواهم داشت؛ دوستی او را در دل بندگانم انداخته و چشم قلب او را به عظمت جلالم می‌گشایم و علم آفریدگانم را از او پنهان نمی‌دارم؛ در تاریكی شب و روشنایی روز با او مناجات می‌كنم... »

در پایان انسانی كه به حقایق روزه دست یافته، به قرب و معرفت الهی نایل می‌شود و خدا هیچ مانعی بین او و خود قرار نمی‌دهد كه این مقام دوستان خداوند است.

كاربرد روزه در قوانین اجتماعی:

روزه وسیله‌ای برای تنبیه و تهذیب نفس است از این رو، خداوند آن را برای بهبود عمیق روابط اجتماعی دایر نموده، در قرآن به كاربرد روزه درد و مورد قصاص و كفاره می‌پردازد.

الف- قصاص: از جمله كاربردهای مهم و جالب روزه در شرع اسلام قصاص می‌باشد. خداوند می‌فرماید: «... در قصاص نفس غیرعمد مسلمان، كسی كه مال برای دیه ندارد، دو ماه پیاپی ، روزه بگیرد كه بخشایشی است از ناحیه خداوند.» با این آیه، دو ماه روزه، بر شخصی بی‌بضاعت كه توانایی پرداخت دیه را ندارد واجب می‌شود.

ب- كفاره: از دیگر كاربردهای روزه در فقه اسلامی در مقوله كفاره می‌باشد، كفاره به معنای پوشاندن و عبارت است از عملی كه به گونه‌ای، زشتی معصیتی را بپوشاند. كفاره چیزی است كه گناه را بپوشاند.

ج- قسم: خدا قسم‌هایی را كه منجر به بستن پیمان می‌شود، مواخذه نموده و كفاره ای برای آن تعیین می‌نماید. در مورد كسی هم كه استطاعت مالی ندارد، سه روز روزه را در نظر می‌گیرد. تا با این كار، عمل به سوگندها را محكم نماید.

مورد دیگری كه قرآن از روزه به عنوان كفاره، اشاره می‌نماید آیه 59 مائده می‌باشد برای كسی كه در حال احرام شكار كند، در حالی كه استطاعت ندارد. «به جای اطعام هر مسكین، یك روز، روزه بگیرد تا كیفر نافرمانی را بچشد.» این گونه خداوند، تنبیه لازم را اجرا می‌نماید.

پی نوشت:

1- ابن هشام، سیره النبی، ج 3، مكتبه علی صبیح و اولاده، 1383 ه.ق، ص774

2- علی كرمی فریدنی، برگردانی تازه از نهج الفصاحه، چاپ اول، قم، انتشارات حلم، 1384 ش، ص 202

3- همان، ص 225

4- بقره، 183

5- مریم26

6- بقره، 185- بقره، 187

7- ره توشه راهیان نور ، شماره 56، روزه و رمضان المبارك، صادق گلزاده، ص 27

8- همان

9-همان، ص 28

10-آمدی، غررالحكم و دررالحكم، حدیث 3363

11-میرزا جواد آقا ملكی تبریزی، المراقبات، ابراهیم محدث، چاپ اول، بی جا، نشر اخلاق، 1375، ص 209

12-همان، ص 216

13-نهج الفصاحه، ص 196

14-المراقبات، ص 194

15-همان

16-بقره، 187

17-بقره، 185 و 184

18-المراقبات، صص 200و 209و 196

19-نهج الفصاحه، ص 316، 315، 101

20-المراقبات، ص212

21-همان، صص 214، 213، 212

22-نهج الفصاحه، صص 355، 281

23-همان، صص 359، 358

24-همان، ص359

25-همان، صص 557، 354

26-المراقبات، ص 194 (به نقل از حدیث پیامبر)

27-المراقبات، ص 194 (به نقل از حدیث پیامبر)

28-مریم، 26

29-المراقبات، ص200

30-بقره، 185

31-همان

32-سیره ابن هشام، ج 1، ص 157

33-المراقبات، ص 199

34-بقره، 185

35-احزاب، 35- نهج الفصاحه، ص 557

36-المراقبات، ص 215

37-نهج الفصاحه، ص 355

38-المراقبات، صص 195، 194

39-همان، ص 195

40-علامه طباطبایی، نفسیرالمیزان، ج 5، سیدمحمدباقر موسوی همدانی، قم، دفترانتشارات اسلامی، بی تا، ص 59

41-نساء، 92

42-تفسیرالمیزان، ج5، ص 61

43-همان، ج 6، ص 164

44-مائده، 59

45-مائده 95

 

 

 

 

 

 



Wilton
دوشنبه 3 دی 1397 11:52 ب.ظ
This design is incredible! You obviously know
how to keep a reader amused. Between your wit and your videos, I was almost moved to start my
own blog (well, almost...HaHa!) Wonderful job. I really enjoyed what you had to say, and more than that, how you presented it.
Too cool!
whitepages
جمعه 16 آذر 1397 09:09 ب.ظ
Hey! Would you mind if I share your blog with my zynga group?
There's a lot of people that I think would really appreciate your
content. Please let me know. Cheers
rules of survival wallhack
دوشنبه 12 آذر 1397 06:41 ب.ظ
Hi, I think your blog might be having browser compatibility issues.
When I look at your blog in Firefox, it looks fine but when opening in Internet Explorer,
it has some overlapping. I just wanted to give you a quick heads
up! Other then that, terrific blog!
hack rules of survival pc 2.0 7/3
شنبه 10 آذر 1397 04:14 ب.ظ
Appreciating the dedication you put into your blog and detailed information you present.
It's awesome to come across a blog every once in a while
that isn't the same outdated rehashed material.

Wonderful read! I've bookmarked your site and I'm including your RSS feeds to my Google account.
Meredith
شنبه 14 مهر 1397 04:05 ق.ظ
9. UCLA School of Theater, Movie, and Television.
https://www.getjar.com/categories/all-games/puzzle-and-strategy-games/Clash-of-Clans-Cheat-960890
جمعه 9 شهریور 1397 04:42 ق.ظ
For $299, you get the system and a wired controller.
Ramonita
شنبه 20 مرداد 1397 12:33 ق.ظ
I have read several excellent stuff here. Definitely worth bookmarking for revisiting.
I wonder how much attempt you place to make any
such great informative website.
videos
سه شنبه 16 مرداد 1397 06:09 ب.ظ
This text is invaluable. When can I find out more?
https://xporn.website/tags/cock-sucking
دوشنبه 15 مرداد 1397 09:30 ب.ظ
Greetings from Carolina! I'm bored at work so I decided to check out your site on my iphone during lunch
break. I really like the knowledge you provide here and can't wait to take a look when I get home.
I'm shocked at how fast your blog loaded on my cell phone ..
I'm not even using WIFI, just 3G .. Anyhow, superb site!
кредит без паспорта и кода
جمعه 21 اردیبهشت 1397 07:39 ب.ظ
займ на карту круглосуточно без отказа
займ на карту круглосуточно украина
займ на карту круглосуточно без
отказа
микрозайм 24 часа на карту
online кредит на карту
займ на карту 24
онлайн кредиты без отказа на карту
choc
شنبه 15 اردیبهشت 1397 08:41 ق.ظ
Thankfulness to my father who stated to me on the topic of this weblog, this
blog is really awesome.
резинки для фитнеса купить киев
سه شنبه 11 اردیبهشت 1397 01:49 ب.ظ
купить спортивные резинки
фитнес резинки кировоград
заказать черную резинку для фитнеса
резинки тонкие для фитнеса
набор резинок для фитнеса fit4u 5
шт
How do you grow?
شنبه 1 مهر 1396 05:58 ب.ظ
I don't even know how I ended up here, but I thought this post was great.
I do not know who you are but definitely you are going to a famous blogger if you are not already ;)
Cheers!
feet pain
یکشنبه 26 شهریور 1396 05:14 ب.ظ
Wow, amazing weblog format! How lengthy have you been running a blog for?
you make running a blog look easy. The overall look of your site is fantastic, as smartly as the content material!
feet issues
شنبه 18 شهریور 1396 03:03 ق.ظ
I enjoy looking through a post that will make people think.
Also, thanks for permitting me to comment!
foot problems
شنبه 18 شهریور 1396 02:54 ق.ظ
Thanks for ones marvelous posting! I really enjoyed reading it, you're a great
author. I will be sure to bookmark your blog and may come back in the future.

I want to encourage you to continue your great writing,
have a nice weekend!
Пантогор гель hudeinamest ru
یکشنبه 15 مرداد 1396 02:14 ب.ظ
I visited multiple web sites but the audio quality for audio songs current
at this web site is actually marvelous.
What is leg length discrepancy?
یکشنبه 25 تیر 1396 11:38 ق.ظ
Excellent beat ! I wish to apprentice whilst you amend your web site, how could i subscribe for a
weblog website? The account aided me a appropriate deal.
I were tiny bit familiar of this your broadcast offered shiny clear idea
Best free cougar dating sites
سه شنبه 30 خرداد 1396 03:12 ب.ظ
Appreciation to my father who told me on the topic of this webpage, this web site is genuinely amazing.
BHW
جمعه 25 فروردین 1396 12:40 ب.ظ
What's up, yup this piece of writing is in fact fastidious and I
have learned lot of things from it regarding blogging.

thanks.
manicure
یکشنبه 20 فروردین 1396 09:20 ب.ظ
Have you ever thought about adding a little bit more than just your articles?
I mean, what you say is valuable and everything.
But think about if you added some great pictures or video clips to give your
posts more, "pop"! Your content is excellent
but with pics and videos, this site could undeniably be one
of the best in its niche. Superb blog!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر