تبلیغات
وبلاگ اختصاصی طرح و برنامه رادیو قرآن - ماهیت روزه در اسلام

ماهیت روزه در اسلام

 

نوشته شده توسط:طرح و برنامه رادیو قرآن

 

 

 

ماهیت روزه در اسلام

روزه، عملی عبادی است كه خداوند آنرا به همه ادیان ابراهیمی قبل از اسلام و بعد از اسلام نیز نازل نمود. ازاین رو با پرداختن به ماهیت و شرایط عمیق روزه می‌توان به هدف خداوند از روزه و جایگاه آن و سپس وظیفه اصلی روزه دارای پی برد.

تاریخ روزه، برای اولین بار در اسلام به سال 6 ه.ق می‌رسد، زمانی كه پیامبر صلی‌الله علیه و آْله و سلم پس از صلح حدیبیه، راهی مدینه شدند، ایشان در مدینه اعمال ماه رمضان و سپس شوال را بجا آوردند. اسلام جایگاه خاصی برای روزه قائل می‌باشد، تا آنجا كه در حدیثی از پیامبر صلی‌الله علیه و آْله و سلم یكی از ستون‌های محكمی كه اسلام برآن استوار گردیده را، روزه‌داری در ماه رمضان می‌شمردند. و در جایی دیگر یكی از سه ساحت بهره‌برداری از اسلام را روزه می‌دانند.

روزه گرفتن تنها متعلق به دین اسلام نمی‌باشد، در قرآن كریم آمده: « ... روزه بر شما واجب شده، همانطور كه بر اقوام قبل از شما واجب شده بود.» طبق این آیه روشن می‌شود كه روزه در همه ادیان پیشین وجود داشته. خداوند برای شفاف نمودن بیشتر این موضوع به ذكر نمونه‌ای از آن در قرآن می‌پردازد، قرآن كریم به جریان تولد حضرت عیسی اشاره نموده و خطاب به حضرت مریم می‌فرماید: « .... اگر كسی از آدمیان را دیدی، بگو برای خدا روزه نذر كرده‌ام.» البته روزه ایشان مستحبی بود كه به واسطه نذر واجب می‌گشت اما از دیگر سو، پیام دیگر آیه عنایت خاصی است كه خداوند به روزه دارد و آنرا به افراد برگزیده خود سفارش می‌نمایند.

تعریف روزه:

روزه از جمله اعمال عبادی است كه خداوند به آن امر فرموده است كه در آن، انسان در طول مدت معین و ساعات خاصی از شبانه روز، از خوردن و آشامیدن و ... در برخی موارد، حتی صحبت كردن دست می‌كشد.

روزه در گام اول عبارت است از حفظ شكم و شهوت از خوردن و آشامیدن و بهره گیری از غریزه جنسی و رعایت آداب ظاهری كه در توضیح المسائل‌ها بیان شده.

در گام بعد حفظ زبان، گوش، چشم، دست و پا و سایر اعضا و جوارح از گناهان را دربر می‌گیرد كه در صورت عدم رعایت آنها، روزه باطل می‌گردد. اما همه اینها بهانه‌ای است تا انسان بیشتر به نفس خود توجه پیدا كند.

هدف نهایی روزه، رسیدن به این مرحله است كه آن روزه قلب از هموم دنیوی و افكار پست و نگهداری او از ماسوی الله می‌باشد.

علی علیه‌السلام می‌فرماید: «روزه دل با ارزش‌تر از روزه زبان و روزه زبان، باارزش‌تر از روزه شكم است.»

شرایط روزه:

همانطور كه بیان گردید، روزه دست كشیدن و خودداری از خوردن و آشامیدن است البته، آسان‌ترین چیزی كه خداوند بر روزه‌دار واجب نموده، همین امر می‌باشد.

این حداقل كار، نیز تاثیرات خاص خود را در انسان می‌گذارد، در حدیثی از معصوم علیه‌السلام آمده: «با گرسنگی، مجاری شیطان را تنگ نمایید، كه او مانند خون در بدن انسان جاری است.» در همین راستا، پیامبر صلی‌الله علیه و آْله و سلم می‌فرماید: « كسی كه شكم خود را گرسنه نگه دارد، اندیشه‌اش تربیت می‌شود.» ایشان همچنین می‌فرمایند: «با تشنگی و گرسنگی با نفس‌هایتان مبارزه كنید، همانا پاداش این كار همانند پاداش مبارزه در راه خداست و عملی دوست داشتنی‌تر از گرسنگی و تشنگی نزد خدا نیست.» ایشان همچنین فرمودند: «گرسنگی بكشید و بر بدن‌هایتان سخت بگیرید، شاید دل‌هایتان خداوند متعال را ببیند.» «برترین شما روز قیامت، نزد خدا، كسی است كه گرسنگی بیشتری كشیده باشد و در خداوند متعال تكفر بیشتری نموده باشد.»

خداوند متعال به روحیه و طبیعت بشر توجه داشته و روزه را بر اساس آن برای بشر مقرر نموده است. احكامی هم برای روزه قرار داده تا اشخاصی نظیر مسافر و بیمار، تحت فشار قرار نگیرند و بتوانند عوض آن را با فضای روزه و یا اطعام به مساكین جبران نمایند.

با همه اوصافی كه به عمل آمده، روزه تنها خودداری از خوردن و آشامیدن نیست، بلكه طبق احادیث، «باید گوش، چشم، زبان، فرج و شكمت نیز روزه بگیرند. دست و پایت را نگه دار و بسیار سكوت كن مگر از خیر. با نوكرت رفق و مدارا نما. هنگام روزه باید گوش و چشم تو نیز از حرام و زشتی روزه بگیرند. از جدال و آزار رساندن به نوكر خودداری كن و وقار روزه را داشته باش. روزی كه روزه هستی با روزی كه روزه نیستی باید باهم فرق داشته باشند.»

آنچه از احادیث برمی‌آید این است كه روزه آدابی دارد كه در تحمل گرسنگی محدود نمی‌شود و خداوند اهداف بلندی را در آن قرار داده، به همین خاطر، پیامبر صلی‌الله علیه و آْله و سلم فرمودند: « .... چه بسیار روزه‌دارانی كه سودشان از روزه، تنها گرسنگی و تشنگی است.»

همه آداب و اعمالی كه در ماه مبارك رمضان مورد توجه می‌باشد فلسفه‌ای دارد. تا آنجا كه یكی از سخنرانی‌های پیامبر اعظم صلی‌الله علیه و آْله و سلم به تبیین این مقوله و اهمیت ماه مبارك رمضان اختصاص یافته است. در بخشی از این سخنان چنین آمده: « ... با تشنگی و گرسنگی خود در آن، گرسنگی روز قیامت را به یاد آورید. به فقیران خود صدقه بدهید، بزرگان خود را احترام كنید، كوچكترها را مورد رحمت خود قرار دهید و صله رحم را بجا آورید. زبان‌های خود را حفظ كرده. دیدگان خود را از آنچه نگاه به آن حلال نیست و گوش‌های خود را از آنچه گوش دادن به آن حلال نیست، نگه دارید. با یتیمان مردم مهربانی كنید تا با یتیمان شما مهربانی شود. به درگاه خداوند از گناهان خود توبه كنید. هنگام نماز دستهایتان را با دعا به طرف او بلند كنید، زیرا این وقت، بهترین اوقات است و خداوند در آن هنگام با نظر رحمت به بندگانش نگاه كرده و هنگامی كه از بخواهد و با او مناجات نمایند، جواب آنان را می‌دهد. و اگر او را صدا بزنند، به آنان لبیك می‌گوید و اگر دعا كنند، دعایشان را مستجاب می‌كند.

از دیگر اعمالی كه پیامبر صلی‌الله علیه و آْله و سلم به آن اشاره نمودند شامل موارد زیر می‌باشد:

استغفار، سجده و عبادت زیاد، افطاری دادن، اصلاح اخلاق، آسان گرفتن بر زیردستان، تكریم ایتام، خواندن نمازهای مستحبی، عمل به واجبات، ختم صلوات فراوان، تلاوت قرآن، دعا. در راستای اعمال مذكور كارهایی هم وجود دارد كه روزه‌دار را از انجام آن نهی می‌نمایند. كارهایی كه هم روزه و هم وضو را باطل می‌سازد، شامل: دروغ، غیبت، سخن چینی، نگاه شهوت انگیز، سوگند ناروا و دروغ.

پیامبر صلی‌الله علیه و آْله و سلم فرمودند: روزه سپری است، در برابر عذاب خدا، تا آن گاه كه روزه دار آن را به وسیله دروغ یا غیبت پاره نكند.

از دیگر شرایط روزه، رعایت اخلاق روزه‌داری است. در این راستا، حدیثی از پیامبر صلی‌الله علیه و آْله و سلم زینت‌بخش می‌باشد، ایشان فرمودند: «كسی كه روزه گرفت، آن روز، نادانی و سبك سری نورزد و اگر كسی در مورد او نادانی كرد، نه به او ناسزا گوید و نه بدرفتار كند، بلكه باید بگوید: من روزه دارم و زبان به زشتی باز نخواهم كرد.»

از جمله شرایط روزه «سكوت» می‌باشد. پیامبر صلی‌الله علیه و آْله و سلم فرمودند: «سكوت روزه دار، ستایش خداست.» و ثمره بزرگ سكوت، تذكر می‌باشد. كه حكمت را به ارمغان می‌آورد.

در سوره مریم به صورت شفاهی به مقوله سكوت در روزه پرداخته . در این سوره به حضرت مریم وحی می‌شود: بگو برای خدا روزه نذر كرده‌ام، پس امروز با بشری سخن نمی‌گویم. در این راستا حدیثی از امام صادق علیه‌السلام مقوم بحث است. ایشان روزه‌دار را حتی از مجادله و سوگند راست منع می‌نماید.

همه شرایطی كه در مورد روزه ذكر گردید، باید در ظرف زمانی خاص واقع گردد، زیرا تنها ماه مبارك رمضان است كه ماه برگزیده خداست تا مسلمانان ابتدا تا انتهای آن روزه بگیرند. هیچ كس، حق ندارد بدون دلیل موجه شرعی، روزه این روزها را ترك نماید. آنچه ارزش روزه را مضاعف می‌نماید، واقع شدن آن در ماه مبارك رمضان است، ماهی كه قرآن در آن نازل شده و پیامبر صلی‌الله علیه و آْله و سلم در این ماه شروع به تنزیل قرآن نموده.

پس از همه آنچه ذكر گردید، شخص روزه دار، باید شرایط روحی خود را برای روزه گرفتن آماده سازد. امام صادق علیه‌السلام فرمود: « موقعی كه روزه می‌گیری، خود را به آخرت، نزدیك ببین و با خضوع و خشوع و شكستگی و خواری‌اش، مانند بنده‌ای كه از مولای خود ترسان است. دلت را از عیوب و باطنت را از حیله‌ها و منكرها پاك كن و از هرچه غیرخداست. بیزاری جوی، در روزه خود، تنها خدا را سرپرست خود بدان و آن گونه كه شایسته است از خداوندی كه بر همه غالب است بترس. در روزهایی كه روزه می‌گیری، روح و بدنت را به خدای متعال بده و قلب خود را برای محبت او و بدنت را برای عمل به دستوراتش و چیزهایی كه از تو خواسته ، آزاد گردان .... »

نتیجه روزه، معرفت به خداوند است و شكرگزاری از او بخاطر اینكه ما را هدایت نموده، كسانی كه به این مرحله برسند، مورد آمرزش خدا قرار گرفته به اجر عظیمی می‌رسند. ماه مبارك رمضان، بهترین فرصت برای كسب آمرزش خداوند است. پیامبر صلی‌الله علیه و آْله و سلم فرمود: «هركس ماه مبارك را از دست دهد و آمرزیده نشود، خدا او را نیامرزد.»

آثار روزه:

روزه، آثار ظاهری و باطنی فراوانی را در پی دارد. روزه در حداقل و اولین پیامد، به انسان سلامتی می‌دهد.

البته، این همه اهداف آن نمی‌باشد، هدف و اثر اصلی روزه در حدیثی قدسی به خوبی بیان شده؛ «نتیجه روزه كم خوری و كم گویی است كه حكمت را به ارمغان می‌آورد. حكمت نیز، معرفت و یقین را در پی دارد. وقتی بنده‌ای به یقین برسد، باكی ندارد كه چگونه روزگار را سپری كند در سختی یا آسایش و این مقام خوشنودهاست.

هركس طبق خشنودی من رفتار كند، سه خصلت به او می‌دهم: شكری كه نادانی همراه آن نباشد، یادی كه فراموشی نداشته باشد و دوستی‌ای كه دوستی مرا به دوستی آفریدگانم ترجیح ندهد. هنگامی كه او مرا دوست داشت. من هم او را دوست خواهم داشت؛ دوستی او را در دل بندگانم انداخته و چشم قلب او را به عظمت جلالم می‌گشایم و علم آفریدگانم را از او پنهان نمی‌دارم؛ در تاریكی شب و روشنایی روز با او مناجات می‌كنم... »

در پایان انسانی كه به حقایق روزه دست یافته، به قرب و معرفت الهی نایل می‌شود و خدا هیچ مانعی بین او و خود قرار نمی‌دهد كه این مقام دوستان خداوند است.

كاربرد روزه در قوانین اجتماعی:

روزه وسیله‌ای برای تنبیه و تهذیب نفس است از این رو، خداوند آن را برای بهبود عمیق روابط اجتماعی دایر نموده، در قرآن به كاربرد روزه درد و مورد قصاص و كفاره می‌پردازد.

الف- قصاص: از جمله كاربردهای مهم و جالب روزه در شرع اسلام قصاص می‌باشد. خداوند می‌فرماید: «... در قصاص نفس غیرعمد مسلمان، كسی كه مال برای دیه ندارد، دو ماه پیاپی ، روزه بگیرد كه بخشایشی است از ناحیه خداوند.» با این آیه، دو ماه روزه، بر شخصی بی‌بضاعت كه توانایی پرداخت دیه را ندارد واجب می‌شود.

ب- كفاره: از دیگر كاربردهای روزه در فقه اسلامی در مقوله كفاره می‌باشد، كفاره به معنای پوشاندن و عبارت است از عملی كه به گونه‌ای، زشتی معصیتی را بپوشاند. كفاره چیزی است كه گناه را بپوشاند.

ج- قسم: خدا قسم‌هایی را كه منجر به بستن پیمان می‌شود، مواخذه نموده و كفاره ای برای آن تعیین می‌نماید. در مورد كسی هم كه استطاعت مالی ندارد، سه روز روزه را در نظر می‌گیرد. تا با این كار، عمل به سوگندها را محكم نماید.

مورد دیگری كه قرآن از روزه به عنوان كفاره، اشاره می‌نماید آیه 59 مائده می‌باشد برای كسی كه در حال احرام شكار كند، در حالی كه استطاعت ندارد. «به جای اطعام هر مسكین، یك روز، روزه بگیرد تا كیفر نافرمانی را بچشد.» این گونه خداوند، تنبیه لازم را اجرا می‌نماید.

پی نوشت:

1- ابن هشام، سیره النبی، ج 3، مكتبه علی صبیح و اولاده، 1383 ه.ق، ص774

2- علی كرمی فریدنی، برگردانی تازه از نهج الفصاحه، چاپ اول، قم، انتشارات حلم، 1384 ش، ص 202

3- همان، ص 225

4- بقره، 183

5- مریم26

6- بقره، 185- بقره، 187

7- ره توشه راهیان نور ، شماره 56، روزه و رمضان المبارك، صادق گلزاده، ص 27

8- همان

9-همان، ص 28

10-آمدی، غررالحكم و دررالحكم، حدیث 3363

11-میرزا جواد آقا ملكی تبریزی، المراقبات، ابراهیم محدث، چاپ اول، بی جا، نشر اخلاق، 1375، ص 209

12-همان، ص 216

13-نهج الفصاحه، ص 196

14-المراقبات، ص 194

15-همان

16-بقره، 187

17-بقره، 185 و 184

18-المراقبات، صص 200و 209و 196

19-نهج الفصاحه، ص 316، 315، 101

20-المراقبات، ص212

21-همان، صص 214، 213، 212

22-نهج الفصاحه، صص 355، 281

23-همان، صص 359، 358

24-همان، ص359

25-همان، صص 557، 354

26-المراقبات، ص 194 (به نقل از حدیث پیامبر)

27-المراقبات، ص 194 (به نقل از حدیث پیامبر)

28-مریم، 26

29-المراقبات، ص200

30-بقره، 185

31-همان

32-سیره ابن هشام، ج 1، ص 157

33-المراقبات، ص 199

34-بقره، 185

35-احزاب، 35- نهج الفصاحه، ص 557

36-المراقبات، ص 215

37-نهج الفصاحه، ص 355

38-المراقبات، صص 195، 194

39-همان، ص 195

40-علامه طباطبایی، نفسیرالمیزان، ج 5، سیدمحمدباقر موسوی همدانی، قم، دفترانتشارات اسلامی، بی تا، ص 59

41-نساء، 92

42-تفسیرالمیزان، ج5، ص 61

43-همان، ج 6، ص 164

44-مائده، 59

45-مائده 95

 

 

 

 

 

 



Devilian Gold
شنبه 2 شهریور 1398 04:47 ق.ظ
Do you mind if I quote a couple of your posts as long as I provide credit and sources back to
your website? My website is in the exact same area of interest as yours
and my users would really benefit from some of the information you provide here.
Please let me know if this okay with you. Thanks a lot!
prices tonneau covers
شنبه 2 شهریور 1398 12:34 ق.ظ
Hello there! This is my first visit to your blog! We are a group of volunteers and starting a new initiative in a
community in the same niche. Your blog provided us valuable information to work on. You have done a wonderful job!
ford talking
شنبه 2 شهریور 1398 12:18 ق.ظ
It's very trouble-free to find out any topic on web as compared to books,
as I found this post at this website.
what are cbd gummies
جمعه 1 شهریور 1398 11:11 ب.ظ
I know this if off topic but I'm looking into starting my own blog and was wondering what all is required to get set up?
I'm assuming having a blog like yours would cost a pretty penny?

I'm not very web smart so I'm not 100% sure.
Any tips or advice would be greatly appreciated. Thanks
cbd gummies
جمعه 1 شهریور 1398 08:38 ب.ظ
It's going to be ending of mine day, except before finish I am reading this enormous article to improve my experience.
http://www.ancientsofia.bg/
جمعه 1 شهریور 1398 04:03 ب.ظ
If your laundry comes out dingy, add more borax.
Kanpur Call Girls
جمعه 1 شهریور 1398 05:46 ق.ظ
Thanks for your marvelous posting! I truly enjoyed reading it, you could be a great
author. I will make certain to bookmark your blog and will eventually come back from now on. I want
to encourage yourself to continue your great job, have a nice evening!
Anh
جمعه 1 شهریور 1398 04:56 ق.ظ
When I originally commented I clicked the "Notify me when new comments are added" checkbox and now
each time a comment is added I get three e-mails with the same comment.
Is there any way you can remove me from that service? Thanks a lot!
바둑이사이트
پنجشنبه 31 مرداد 1398 05:49 ب.ظ
I am really impressed with your writing abilities and also with the structure for your blog.
Is that this a paid subject or did you modify it your self?
Anyway keep up the excellent high quality writing, it
is rare to peer a nice weblog like this one nowadays..
see here
پنجشنبه 31 مرداد 1398 01:19 ب.ظ
Great post. I used to be checking continuously
this weblog and I'm inspired! Extremely useful information specially the last section :) I deal with such info a lot.
I was looking for this certain information for a long time.
Thank you and best of luck.
바둑이게임
پنجشنبه 31 مرداد 1398 09:50 ق.ظ
Amazing issues here. I am very satisfied to see your article.
Thank you a lot and I am taking a look ahead to contact you.
Will you kindly drop me a e-mail?
women and family
چهارشنبه 30 مرداد 1398 10:51 ب.ظ
Hello Dear, are you truly visiting this web site regularly, if so then you will definitely take nice experience.
convert car to hybrid
چهارشنبه 30 مرداد 1398 10:30 ب.ظ
Appreciate the recommendation. Will try it out.
xxx
چهارشنبه 30 مرداد 1398 09:36 ب.ظ
I enjoy what you guys are up too. This kind of
clever work and reporting! Keep up the great
works guys I've included you guys to my own blogroll.
estate projects
چهارشنبه 30 مرداد 1398 08:33 ب.ظ
Pretty section of content. I just stumbled upon your site
and in accession capital to assert that I acquire in fact enjoyed account your blog posts.
Anyway I'll be subscribing to your feeds and even I achievement
you access consistently quickly.
cara daftar sbobet
چهارشنبه 30 مرداد 1398 05:33 ب.ظ
Hello to all, it's actually a pleasant for me to visit this site, it includes precious Information.
find song lyrics
چهارشنبه 30 مرداد 1398 05:20 ب.ظ
It's awesome to visit this web site and reading the views of all colleagues
concerning this post, while I am also eager of getting familiarity.
energy platforms
چهارشنبه 30 مرداد 1398 02:54 ب.ظ
Hi, all the time i used to check website posts here in the early
hours in the break of day, because i love to find out more
and more.
online business
چهارشنبه 30 مرداد 1398 02:50 ب.ظ
I am regular reader, how are you everybody? This article posted
at this website is genuinely nice.
sdsn.rsu.edu.ng
چهارشنبه 30 مرداد 1398 09:42 ق.ظ
Now I am going to do my breakfast, after having my breakfast coming over again to read more
news.
fundamental
چهارشنبه 30 مرداد 1398 09:04 ق.ظ
I enjoy what you guys tend to be up too. This type of clever
work and exposure! Keep up the very good works guys I've you guys to my personal blogroll.
curiousmindmagazine.com
چهارشنبه 30 مرداد 1398 04:28 ق.ظ
Hello very nice web site!! Guy .. Beautiful ..
Wonderful .. I will bookmark your site and take the
feeds also? I'm glad to search out numerous useful information here in the post, we'd like develop more techniques in this
regard, thanks for sharing. . . . . .
사설토토사이트
سه شنبه 29 مرداد 1398 08:01 ب.ظ
Heya i'm for the primary time here. I found this board
and I find It truly useful & it helped me out much.
I hope to give something back and aid others such as you
helped me.
St lucia excursions
سه شنبه 29 مرداد 1398 07:27 ب.ظ
Great site you have here.. It's hard to find quality writing like yours these days.
I seriously appreciate people like you! Take care!!
사설토토사이트
سه شنبه 29 مرداد 1398 05:37 ب.ظ
It's impressive that you are getting thoughts from this paragraph as well as
from our dialogue made at this time.
사설토토사이트
سه شنبه 29 مرداد 1398 04:33 ب.ظ
I am sure this post has touched all the internet viewers,
its really really pleasant piece of writing on building
up new weblog.
토토사이트
سه شنبه 29 مرداد 1398 03:45 ب.ظ
It's going to be finish of mine day, but before ending
I am reading this wonderful piece of writing to improve my
knowledge.
Trove Flux
سه شنبه 29 مرداد 1398 01:37 ب.ظ
Hi to all, it's in fact a fastidious for me to pay a quick visit this web site, it consists of useful Information.
estate marathon
دوشنبه 28 مرداد 1398 04:02 ب.ظ
This is my first time pay a quick visit at here and i am genuinely impressed to read all at alone place.
edward r. mercer. costa rica. real estate
یکشنبه 27 مرداد 1398 09:51 ق.ظ
Hi! This is my first comment here so I just wanted to give a quick
shout out and tell you I really enjoy reading your articles.
Can you suggest any other blogs/websites/forums that go over the same
subjects? Thank you so much!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر
نمایش نظرات 1 تا 30